Edynburg – Historia

Nieco historii

Pierwsze wzmianki o Edynburgu pochodzą ze średniowiecza, wówczas pojawiają się najwcześniejsze formy nazwy miasta: Dunedin lub Din Eidyn (fort Eidyn). Warownia o znaczeniu strategicznym, zbudowana na szczycie jednego z wygasłych wulkanów, była najbardziej na południe wysuniętym punktem rubieży szkockiego państwa aż do roku 1018, kiedy to król Malkolm II przesunął granicę aż po rzekę Tweed. Podczas panowania Malkolma III Canmore zamek na skale stał się jednym z głównych miejsc rezydowania dworu, a miasto, obdarzone przywilejami królewskiego grodu, zaczęło się rozrastać. W 1128 r. król Dawid VI ufundował u stóp zbocza opactwo Holyrood, a następnie pozwolił mnichom na założenie osobnego miasta, nazwanego Canongate.

Robert I Bruce, król szkocki, w 1234 r. nadał Edynburgowi, jako nowy przywilej, prawo jurysdykcji rozciągające się na pobliski port Leith. W następnym wieku pomyślny rozwój gospodarczy, zawdzięczany głównie handlowi zamorskiemu, pozwolił ufortyfikowanemu na nowo miastu stać się stolicą Szkocji. Za panowania Jakuba IV miasto przeżyło krótki, lecz za to bujny okres rozwoju renesansu. Zbudowano wówczas nie tylko nowy pałac obok opactwa Holyrood, lecz również uzyskano od króla zgodę na założenie Kolegium Chirurgów, najstarszej z uczelni akademickich, których wiele miało potem jeszcze powstać w Edynburgu.

Pomyślność skończyła się nagle w 1513 r. wraz z druzgocącą klęską, zadaną Szkotom przez Anglików w bitwie pod Flodden, której skutkiem było kilkadziesiąt lat politycznej destabilizacji. W latach 40. XVI w. król Henryk VIII próbował zbrojnie narzucie Szkocji unię personalną, co doprowadziło do splądrowania Edynburga i zmusiło Stuartów do zwrócenia się o pomoc do Francji. Francuskie wojska przybyły bronić miasta, natomiast młoda królowa Maria została wysłana do Paryża jako narzeczona delfina. Francuzi zdołali odepchnąć zagrożenie ze strony Anglii, której z kolei udało się skłócić ze sobą lokalnych wielmożów, wykazujących coraz większą sympatię dla reformacji. Powracający z wygnania w 1555 r. radykalny kaznodzieja John Knox przekonał ludność miasta do przejścia na kalwinizm.

Za panowania Jakuba VI w roku 1582 powołano do życia Uniwersytet Edynburski. Po unii personalnej, która nastąpiła ostatecznie w 1603 r., miasto zostało zepchnięte na dalszy plan przez Londyn. Chociaż ten sam monarcha, już jako król angielski Jakub I Stuart, obiecywał, że będzie przybywał do siedziby swych przodków co trzy lata, w rzeczywistości swą pierwszą i zarazem jedyną wizytę odbył w roku 1617. Jego następca Karol I przyjechał do dawnej stolicy Szkocji na koronację w 1633 r., jednak wkrótce potem z powodu nieznajomości tamtejszych stosunków wywołał wewnętrzny konflikt, ustanawiając w Edynburgu episkopat Kościoła Szkockiego. Po raz pierwszy w swych dziejach miasto stało się siedzibą biskupstwa. Zamieszki religijne trwały pięćdziesiąt lat i zakończyły się zwycięstwem prezbiterianizmu. Pomimo zmiennych kolei losu, w XVII w. miasto przeżywało rozkwit, a ponieważ ograniczały je mury, mieszkańcy byli zmuszeni do rozbudowywania swoich domów wzwyż oraz do tworzenia gęściejszej zabudowy.

Unia realna zawarta z Anglią w 1707 r. zadała następny cios politycznemu prestiżowi Edynburga, jakkolwiek gwarancje utrzymania kościoła narodowego oraz własnego systemu prawnego i edukacyjnego pozwalały żywić nadzieję, że miasto nie spadnie do roli prowincjonalnego zaścianka. W drugiej połowie XVIII w. stolica Szkocji promieniowała jako ośrodek życia umysłowego dzięki grupie wybitnych intelektualistów, do której należeli m.in. David Hume i Adam Smith. W tym samym czasie Edynburg zaczął rozrastać się poza swoje granice z czasów średniowiecza. Powstało Nowe Miasto – arcydzieło stylu klasycystycznego.

Uprzemysłowienie zaznaczyło się w Edynburgu mniej niż w innych dużych skupiskach ludności w Szkocji, nie nadając mu nigdy charakteru ośrodka robotniczego. Tym niemniej, na przestrzeni stulecia miasto przeżyło ogromny rozwój urbanistyczny, wchłaniając, oprócz kilku mniejszych przysiółków, wielki port Leith.

W 1947 r. Edynburg wybrano na miejsce, gdzie miał odbywać się wielki Festiwal Międzynarodowy, symbolizujący nowy ład i pokój w Europie. Pomimo kilku nieudanych edycji, Festiwal rozkwita i z roku na rok się rozwija, dzięki czemu turystyka zyskuje rangę głównego źródła dochodów miejscowej gospodarki. W 1975 r. miasto rozszerzyło swój obszar, przesuwając zachodnie granice aż do wiekowego South Queenslerry i słynnych mostów na Forth. Cztery lata później nie rozstrzygnięte referendum, na temat decentralizacji władzy i przyznania Szkocji częściowej autonomii, pozbawiło Edynburg nadziei na odzyskanie roli siedziby rządu. Glasgow, dotychczas ubogi krewny, coraz wyraźniej przejmuje funkcję centrum kulturalnego. Ostra rywalizacja pomiędzy oboma miastami ostatnio przejawiła się w nie przebierającej w środkach walce o tytuł Miasta Architektury w roku 1999, którą wygrało Glasgow. Pomimo tych ciosów Edynburg pozostał fascynującym i interesującym miastem, o typowym szkockim charakterze, któremu udało się utrzymać swoistą autonomię pomimo prawie 300-letniej politycznej zależności od Anglii.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *